Testosteron, otyłość i cukrzyca typu 2

Otyłość i cukrzyca typu 2 to dziś najczęstsze przyczyny obniżonego testosteronu u mężczyzn w średnim wieku. Zależność działa w obie strony – i to daje realne możliwości poprawy.

Dlaczego otyłość obniża testosteron?

  • tkanka tłuszczowa zawiera enzym aromatazę, który przekształca testosteron w estradiol,
  • insulinooporność i stan zapalny hamują wydzielanie LH przez przysadkę,
  • w otyłości spada SHBG, przez co testosteron całkowity jest niższy (wolny bywa prawidłowy),
  • otyłość sprzyja bezdechowi sennemu, który dodatkowo obniża testosteron.

Z kolei niski testosteron sprzyja utracie mięśni i odkładaniu tłuszczu brzusznego – powstaje błędne koło.

Redukcja masy ciała podnosi testosteron

U mężczyzn z otyłością zmniejszenie masy ciała zwiększa stężenie testosteronu – tym bardziej, im większa redukcja. Dlatego wytyczne EAU zalecają zmianę stylu życia i redukcję masy ciała jako pierwszy krok, a u części mężczyzn pozwala to uniknąć terapii hormonalnej.

Badanie T4DM

W australijskim badaniu T4DM ponad 1000 mężczyzn w wieku 50–74 lat z dużym obwodem pasa, stanem przedcukrzycowym lub świeżo rozpoznaną cukrzycą i testosteronem ≤14 nmol/l uczestniczyło w programie zmiany stylu życia. Część otrzymywała dodatkowo testosteron, część placebo. Po 2 latach cukrzyca typu 2 występowała u 12% mężczyzn leczonych testosteronem i u 21% w grupie placebo. W grupie testosteronu częściej występowała erytrocytoza.

Czy testosteron jest lekiem na odchudzanie?

Nie. Wytyczne EAU nie zalecają stosowania testosteronu wyłącznie w celu redukcji masy ciała czy poprawy parametrów metabolicznych. U mężczyzn z potwierdzonym niedoborem terapia może ułatwić zmianę składu ciała, ale podstawą pozostają dieta, aktywność fizyczna i leczenie chorób towarzyszących.

Co warto zbadać?

  • obwód pasa i wskaźnik BMI,
  • glukozę na czczo i HbA1c,
  • lipidogram i ciśnienie tętnicze,
  • testosteron całkowity z SHBG (obliczenie testosteronu wolnego).

Ostatnia aktualizacja: listopad 2026. Treść ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.

Źródła:

  1. EAU Guidelines on Sexual and Reproductive Health – Male Hypogonadism (European Association of Urology, aktualizacja 2025). https://uroweb.org/guidelines/sexual-and-reproductive-health
  2. Wittert G. i wsp. Testosterone treatment to prevent or revert type 2 diabetes in men enrolled in a lifestyle programme (T4DM). Lancet Diabetes Endocrinol 2021;9:32–45. https://doi.org/10.1016/S2213-8587(20)30367-3
  3. Bhasin S. i wsp. Testosterone Therapy in Men With Hypogonadism: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline. J Clin Endocrinol Metab 2018;103:1715–1744. https://academic.oup.com/jcem/article/103/5/1715/4939465