Przez lata bezpieczeństwo sercowo-naczyniowe terapii testosteronem budziło wątpliwości. Odpowiedź przyniosło duże, randomizowane badanie TRAVERSE opublikowane w 2023 r. w New England Journal of Medicine.
Skąd wzięły się obawy?
Około 2013–2015 r. kilka badań obserwacyjnych i jedno przerwane badanie kliniczne sugerowały częstsze incydenty sercowe u mężczyzn leczonych testosteronem. Badania te miały istotne ograniczenia metodologiczne, ale skłoniły amerykańską FDA do zlecenia dużego badania bezpieczeństwa.
Badanie TRAVERSE
| Parametr | Dane |
|---|---|
| uczestnicy | 5246 mężczyzn w wieku 45–80 lat z objawami niedoboru i niskim testosteronem |
| ryzyko | rozpoznana choroba sercowo-naczyniowa lub wysokie ryzyko jej wystąpienia |
| leczenie | żel z testosteronem albo żel placebo, codziennie |
| czas obserwacji | średnio 33 miesiące |
| zawał, udar, zgon sercowo-naczyniowy | 7,0% (testosteron) vs 7,3% (placebo) – bez zwiększenia ryzyka |
Co występowało częściej?
| Zdarzenie | Testosteron | Placebo |
|---|---|---|
| migotanie przedsionków | 3,5% | 2,4% |
| ostre uszkodzenie nerek | 2,3% | 1,5% |
| zatorowość płucna | 0,9% | 0,5% |
Co to oznacza w praktyce?
- U mężczyzn z rozpoznanym niedoborem, leczonych do stężeń fizjologicznych, terapia nie zwiększa ryzyka zawału ani udaru.
- Przed leczeniem ocenia się ryzyko sercowo-naczyniowe – ciśnienie, lipidy, glukozę, palenie, wywiad rodzinny.
- Mężczyźni z chorobą serca, migotaniem przedsionków lub przebytą zakrzepicą mogą być leczeni, ale wymagają ostrożności i ściślejszej kontroli.
- Ważna jest kontrola hematokrytu – zagęszczenie krwi zwiększa ryzyko zakrzepicy.
- Badanie nie dotyczy stosowania testosteronu bez wskazań ani dawek ponadfizjologicznych (np. sterydów anabolicznych), które jednoznacznie szkodzą sercu.
Kiedy terapii się nie rozpoczyna?
Przy niewyrównanej ciężkiej niewydolności serca oraz w okresie bezpośrednio po zawale serca lub udarze. Decyzję w tych sytuacjach podejmuje się indywidualnie, często razem z kardiologiem.
- Lincoff A.M. i wsp. Cardiovascular Safety of Testosterone-Replacement Therapy (badanie TRAVERSE). N Engl J Med 2023;389:107–117. https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa2215025
- EAU Guidelines on Sexual and Reproductive Health – Male Hypogonadism (European Association of Urology, aktualizacja 2025). https://uroweb.org/guidelines/sexual-and-reproductive-health
- Bhasin S. i wsp. Testosterone Therapy in Men With Hypogonadism: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline. J Clin Endocrinol Metab 2018;103:1715–1744. https://academic.oup.com/jcem/article/103/5/1715/4939465