Skutki uboczne terapii testosteronem i ich kontrola

Większość działań niepożądanych terapii testosteronem da się przewidzieć, wcześnie wykryć w badaniach kontrolnych i skorygować zmianą dawki lub postaci leku. Dlatego regularna kontrola jest integralną częścią leczenia.

Wzrost hematokrytu (erytrocytoza)

To najczęstsze działanie niepożądane. Testosteron pobudza szpik do wytwarzania krwinek czerwonych, krew gęstnieje. Częściej dotyczy wstrzyknięć krótko działających i mężczyzn starszych, palących lub z bezdechem sennym. Hematokryt kontroluje się po 3, 6 i 12 miesiącach, potem co rok. Wartość powyżej 54% wymaga zmniejszenia dawki, przerwy, zmiany postaci leku (np. na żel), a czasem upustu krwi.

Skóra: trądzik i łojotok

Androgeny pobudzają gruczoły łojowe – może pojawić się przetłuszczanie skóry i trądzik, zwykle na plecach i klatce piersiowej. Zmiany są najczęściej łagodne i dobrze reagują na leczenie dermatologiczne lub korektę dawki. Przy predyspozycji genetycznej testosteron może przyspieszyć łysienie androgenowe.

Piersi: tkliwość i ginekomastia

Część testosteronu przekształca się w estradiol, zwłaszcza przy dużej ilości tkanki tłuszczowej. Może to powodować tkliwość lub powiększenie gruczołów piersiowych. Postępowanie zależy od nasilenia – najczęściej wystarcza korekta dawki.

Obrzęki i ciśnienie

Testosteron może sprzyjać zatrzymywaniu sodu i wody. U mężczyzn z niewydolnością serca lub nerek wymaga to ostrożności. W czasie terapii kontroluje się ciśnienie tętnicze.

Bezdech senny

Terapia może nasilić obturacyjny bezdech senny. Głośne chrapanie, przerwy w oddychaniu i senność w dzień warto zgłosić przed leczeniem – nieleczony ciężki bezdech jest przeciwwskazaniem.

Jądra i płodność

Testosteron z zewnątrz hamuje wytwarzanie plemników i może zmniejszyć objętość jąder (więcej o płodności).

Prostata

Terapia może nieznacznie podnieść PSA. Badania nie wykazały zwiększenia ryzyka raka prostaty u mężczyzn z niedoborem, ale PSA i dolegliwości ze strony dróg moczowych kontroluje się przed leczeniem i w jego trakcie.

Działania związane z postacią leku

• żel – podrażnienie skóry; ryzyko przeniesienia hormonu na partnerkę lub dziecko przez kontakt ze skórą (myj ręce, zakrywaj miejsce aplikacji),
• wstrzyknięcia krótko działające – wahania stężeń i samopoczucia między dawkami,
• wstrzyknięcia długo działające – rzadko krótkotrwały kaszel lub duszność bezpośrednio po podaniu (mikrozatorowość olejowa), dlatego lek podaje się powoli i pod nadzorem.

Serce i zakrzepica

W badaniu TRAVERSE terapia nie zwiększyła ryzyka zawału ani udaru, ale migotanie przedsionków i zatorowość płucna występowały nieco częściej (szczegóły).

Kiedy pilnie skontaktować się z lekarzem?

• ból w klatce piersiowej, duszność, kołatanie serca – zadzwoń pod 112,
• ból, obrzęk i zaczerwienienie łydki,
• silny ból głowy, zaburzenia widzenia lub mowy,
• utrudnione oddawanie moczu.